Pa lăng xích điện thường xuyên phải làm việc dưới tác động của tải trọng, ma sát và nhiệt phát sinh từ motor, phanh, hộp số. Nếu không được kiểm tra và bảo dưỡng đúng cách, xích có thể nhanh mòn, phanh giảm khả năng giữ tải hoặc bộ truyền động phát sinh tiếng ồn bất thường.
Theo kinh nghiệm thực tế, bảo trì pa lăng xích không nên đợi đến khi thiết bị hỏng mới thực hiện. Kiểm tra định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm hao mòn và hạn chế thời gian phải dừng máy sửa chữa.
Vì sao cần bảo trì pa lăng xích điện định kỳ?
Trong quá trình nâng tải, lực từ motor được truyền qua hộp giảm tốc đến đĩa xích và cuối cùng là xích tải. Đồng thời, phanh phải liên tục đóng – nhả để kiểm soát và giữ tải.
Có thể hình dung quá trình truyền lực:
Motor → hộp giảm tốc → đĩa xích → xích tải → móc → vật nâng.
Chỉ cần một mắt xích, bánh răng hoặc bộ phận phanh xuống cấp cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình vận hành. Bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện hư hỏng ở giai đoạn sớm, trước khi chúng phát triển thành sự cố lớn.
Hướng dẫn bảo trì pa lăng xích điện
1. Vệ sinh pa lăng trước khi bảo dưỡng
Trước tiên cần ngắt hoàn toàn nguồn điện và đưa pa lăng về trạng thái không tải.
Làm sạch bụi, dầu mỡ và tạp chất bám trên thân máy, xích tải, móc và khu vực truyền động. Với thiết bị làm việc trong môi trường nhiều bụi kim loại hoặc dầu mỡ, việc vệ sinh cần thực hiện thường xuyên hơn.
Không nên dùng nước áp lực cao xịt trực tiếp vào motor, tủ điện hoặc tay điều khiển.
2. Kiểm tra tình trạng xích tải
Xích tải là bộ phận trực tiếp chịu trọng lượng vật nâng nên đây là vị trí tôi ưu tiên kiểm tra đầu tiên trên pa lăng xích điện.
Cần quan sát:
- Xích có bị xoắn hay không.
- Mắt xích có nứt hoặc biến dạng.
- Có dấu hiệu mòn hoặc giãn bất thường.
- Bề mặt xích có bị ăn mòn.
- Xích có chạy đều qua bánh xích tải.
Nếu một đoạn xích đã mòn hoặc giãn vượt giới hạn cho phép của nhà sản xuất, nên thay thế thay vì tiếp tục sử dụng.
Đặc biệt, không được tự ý hàn nối xích tải đã hư hỏng.
2. Kiểm tra móc tải và chốt an toàn
Móc trên và móc tải thường xuyên chịu lực trong quá trình pa lăng xích điện làm việc. Khi bảo dưỡng cần quan sát kỹ:
- Móc có bị cong hoặc xoắn không.
- Miệng móc có mở rộng bất thường không.
- Có vết nứt tại thân hoặc cổ móc không.
- Chốt an toàn có đóng kín không.
Móc đã biến dạng không nên tự nung nóng, hàn hoặc nắn lại để tiếp tục sử dụng. Việc này có thể làm thay đổi cơ tính của vật liệu và ảnh hưởng đến khả năng chịu tải.
3. Kiểm tra hệ thống phanh
Phanh là bộ phận trực tiếp giữ tải khi motor dừng. Vì vậy đây là hạng mục tôi luôn ưu tiên khi bảo dưỡng pa lăng.
Có thể kiểm tra sơ bộ bằng cách nâng thử tải lên một khoảng nhỏ, dừng máy và quan sát khả năng giữ tải. Nếu tải đứng yên, phanh đang thực hiện được chức năng giữ tải; nếu xuất hiện hiện tượng tụt hoặc trôi tải bất thường, cần dừng thiết bị để kiểm tra.
Khi bảo dưỡng sâu hơn cần đánh giá tình trạng má phanh, khe hở làm việc, lò xo và bề mặt ma sát theo tiêu chuẩn của đúng model.
4. Kiểm tra bánh răng và hộp giảm tốc
Hộp giảm tốc có nhiệm vụ giảm tốc độ motor và tạo mô-men cần thiết để nâng tải. Sau thời gian dài làm việc, bánh răng có thể xuất hiện mòn, rỗ bề mặt hoặc tăng khe hở ăn khớp.
Một số dấu hiệu cần chú ý:
Tiếng kêu tăng → rung bất thường → chuyển động không đều → nhiệt hộp số tăng.
Khi bảo dưỡng cần kiểm tra dầu hoặc mỡ bôi trơn theo thiết kế của nhà sản xuất, tình trạng bánh răng, trục và ổ đỡ. Nếu phát hiện mạt kim loại bất thường trong dầu/mỡ, cần kiểm tra kỹ bề mặt bánh răng trước khi tiếp tục vận hành.
5. Bảo dưỡng motor và hệ thống điện
Motor của pa lăng xích điện cần được giữ sạch và thông thoáng để tản nhiệt tốt. Bụi bám nhiều quanh khe thông gió hoặc quạt làm mát có thể khiến nhiệt tích tụ nhanh hơn.
Đồng thời cần kiểm tra:
- Dây nguồn và dây điều khiển.
- Các đầu nối điện.
- Contactor.
- Rơ le bảo vệ.
- Nút bấm điều khiển.
- Công tắc hành trình.
- Quạt làm mát motor.
Với pa lăng sử dụng điện 3 pha, cần chú ý tình trạng mất pha hoặc điện áp không cân bằng vì có thể khiến motor nóng và làm việc không ổn định.
6. Kiểm tra công tắc hành trình
Công tắc hành trình có nhiệm vụ giới hạn vị trí nâng hoặc hạ của móc. Nếu bộ phận này không hoạt động, móc có thể tiếp tục di chuyển vượt phạm vi thiết kế.
Trong quá trình bảo dưỡng, nên chạy pa lăng xích không tải hoặc tải nhẹ trong phạm vi an toàn để kiểm tra khả năng ngắt của hành trình trên và dưới theo cấu hình của thiết bị.
Không nên coi công tắc hành trình là nút dừng thường xuyên trong mỗi chu kỳ nâng.
7. Kiểm tra dầu hộp số
Dầu hộp số có nhiệm vụ giảm ma sát, làm mát và hạn chế mài mòn các chi tiết truyền động.
Cần kiểm tra tình trạng dầu theo hướng dẫn của từng model pa lăng xích điện. Nếu phát hiện dầu bị biến chất, thiếu dầu hoặc rò rỉ tại phớt và mặt ghép, cần xử lý trước khi tiếp tục vận hành.
Không có một chu kỳ thay dầu cố định phù hợp cho mọi loại pa lăng. Thời điểm thay phụ thuộc vào thiết kế hộp số, loại dầu, số giờ vận hành và điều kiện làm việc.
Kết luận
Trên đây là những hạng mục quan trọng khi bảo trì bảo dưỡng pa lăng xích điện. Thay vì chỉ vệ sinh và tra dầu, người sử dụng cần kiểm tra đồng bộ từ xích tải, móc, phanh đến hộp giảm tốc, motor và hệ thống điện. Đặc biệt, khi pa lăng xích xuất hiện tiếng kêu, rung, trôi tải hoặc vận hành khác thường, nên dừng thiết bị để kiểm tra ngay thay vì chờ đến kỳ bảo dưỡng tiếp theo.
>>>Xem thêm: Cần lưu ý gì trong quá trình sử dụng và bảo trì pa lăng xích điện?
